Bugün, 28 Mayıs 2020 Perşembe



Dr. Suphi Toprak


KORONAVİRÜS YAZILARI 3


KORONAVİRÜS YAZILARI 3

Konu bütünlüğü için bundan önceki iki yazımı da okumanızı dilerim. Bu yazı dizisinde koronavirüs salgınının bizlere etkilerini önemli yönleri ile anlatmaya çalışıyorum.

KORONAVİRÜSTEN ÖLMEK KOLAY MI?  Emin olun çok zor. Eğer akciğerler tutulursa yavaş yavaş boğuluyorsunuz. Öyle suda boğulmak gibi birkaç dakika içine değil. Dakika  dakika  saat, saat  gün  gün, günler boyunca nefes alamıyor boğuluyorsunuz. Ve çare arıyorsunuz. Soluğunuz yetmiyor yardım için çırpınıyorsunuz. Aklınız da başınızda. Havasızlıktan hiçbir şeye gücünüz yok, kımıldamaya korkuyorsunuz, gözleriniz fırlıyor ve yardım arıyorsunuz. Kim yardım edecek? Sağlık ekibi değil mi? Ama herkes bir anda hasta olursa sağlık çalışanları da hastalanmış olabilir, bütün yataklar dolu olabilir. Tamam, çoğunuz bu duruma düşmeyeceksiniz ama çok genç bile olsanız bir tehlike var. Bir de hastalığın gerçek bir tedavisi yok. Koronavirüs hastalığına bağlı olarak kötü duruma düşenler mikrobu alanların yaklaşık 20 de biri. Çok kişi aynı anda hasta olursa içlerinden bir kısmı boğulmaya duracak, yardım isteyecek ve içlerinden bir kısmı yardım bulsa bile yine de ölecek ama bir de yardım bulamamak var. Ama azar azar hasta olursak belki çoğumuz daha fazla yardım bulacak ve belki bu sayede kurtulacak. Hangimiz?  Belki sen belki ben?  Kim bilir? Bu piyangonun sana çıkmasını istemiyor isen maskeni tak. İşini şansa bırakma. Maskeni tak, mikrobu almamaya bak, alırsan da düşük yoğunluklu al.

HASTA NE YAPMALI? Hasta kendini idare edebiliyor ise hastaneye gitmesine gerek yok. Aile hekimi ile görüşüp onunla bir durum değerlendirmesi yapmalı.  Ola ki başka bir hastalık da olabilir bu ayırt edilmeli. Şu an ülkemizde sadece belli hastalara devlet gözetiminde test yapılabiliyor. Onun da sonucu hemen çıkmıyor.  Zamanla test sayısı arttırıldı ama hala herkese test yapılmıyor. Belli şikâyetlerin varlığı durumunda test yapılıyor. Oysa bu hastalık karşımıza bin bir türlü çıkabiliyor. Şikâyetleriniz bu kalıplara uyuyor ise hekiminiz sizi teste alacaktır. Aksi durumda evde kalmalısınız. Hatta evde de ayrı odada. Bu hastalığı kesin tedavi eden bir ilaç şu an yok. Hastaneye erken yatırılarak hastalığın önlenmesinin şu an belirgin bir faydası yok. Yeterli besini almalı, yeterli hareketi yapmalı, yeterli dinlemelisiniz.  Ateş düşürücüler hastalığı iyi etmez ama size kendinizi iyi hissettirebilir. Akciğerlerde sıvı birikmesine izin vermeyecek şekilde ayakta olmak öksürmek işe yarayabilir. Su ve tuz kaybınızı yerine koymak işe yarayabilir. Gerisi şansınıza kalmış. Eğer mikrop çok kalabalık saldırır ise veya siz, örneğin sigara içerek, solunum sisteminin savunmasını azaltmış iseniz virüs savunma ordularınızı yenip akciğerlere inebilecektir. İndiği durumda ya mikrobun doğrudan etkisi ile zatürree oluşacak ya da ne yapacağını şaşıran savunma sisteminizin bu kez size de zarar da veren hamleleri ile durumunuz kötüleşebilecektir. Bu durumda tek çare hastaneye hatta gerekirse yoğun bakıma yatmak, gerekirse uyutulup suni solunum bağlanmasıdır. Tabii, herkesin aynı anda hasta olduğu durumda kime sıra gelirse onun bu şansı olacaktır. O sebeple herkes aynı anda hasta olmamalı.  Maskeni tak ve zorunlu olmadıkça dışarı çıkma evde kal. ( Bu yazı salgının en başında yazılmıştı. Değiştirmeye gerek duymadım. Ama şu an hastanelerimizde bir yetememe durumu yok ama yine de ikinci dalga gelebilir dikkatli olmak gerek)

GEBE KADIN KORONAVİRÜS KAPARSA normal hasta ile aynı şeyleri yapacak yani aile hekimine başvuracaktır. Aile hekimi dışında kadın hastalıkları hekimi ile de iletişim kurmalıdır. Ancak bu hastalık gebeliğin bir hastalığı değildir. O sebeple hastalığın asıl hekimleri sırasıyla aile hekimi, ateşli hastalıklar uzmanı,  gerekirse kulak burun boğaz,  iç hastalıkları,  göğüs hekimleri olabilecektir. Ama bu hastalık için asla kadın hastalıkları ve doğum hekimleri bu hastalığın hekimi olamazlar olmamalıdırlar. Asıl tanı konup tedavi planlandıktan sonra doğum hekimi gebeliğin durumu için danışmanlık verebilir. Bu hastanın gebeliğe ait bir problemi yoksa asla bir doğum hastanesine veya doğum kliniğinde yatırılmaz. Bunu yapmak hem taşıma su ile hastanın yetersiz tedavi almasına hem de diğer sağlıklı gebelerin tehlikeye sokulmasına sebep olur. Ya evde tedavi edilir ya da durumu kötü ise yoğun bakıma yatırılır. Bu durumda yoğun bakım uzmanı, ateşli hastalıklar uzmanı, göğüs uzmanı hastanın bu hastalığının asıl yetkili uzmanlarıdır. Eğer hasta kaybediliyor ise buna doğum hekimi karar vermez ilgili uzman karar verir. Gebe kaybediliyor ise bu hastalığın asıl uzmanı olan hekimin çağrısı ile doğum hekimi bebeği alarak bebeği  yaşatmaya çalışabilir. Ancak bu hamle annenin yaşama şansını daha da azaltacaktır.

Sadece EL YIKAMAK KORONAVİRÜSÜ ÖNLER Mİ? Cevaplıyorum: ASLA. El yıkamak her zaman iyi bir şeydir. Korona virüsten korunmak için de çok iyidir. O sebeple ellerinizi düzgünce yıkamadan ağzınıza, yüzünüze, gözünüze dokunmayın. Bir gıdayı tutmayın. Ama bu hastalık esasen soluk yolu ile dağılıyor soluk yolu ile alınıyor. Soluk yolu ile saçılıp eşyaların üzerine bulaşmış virüsleri ellerimizle taşıma tehlikesi var. O sebeple el yıkamak önemli. Eldiven doğru kullanıldığında da koruyucu olabilir. Bu sayede hastalanma ihtimali azaltılabilir. Ama asıl bulaşma yolu soluk yoluyladır. Hasta kişi virüsleri soluğu yoluyla saçacaktır. Virüs de vücuda aynı yollardan girecektir. Hasta kişinin soluğu ile aynı havayı solumak bile hasta edebilir. O sebeple hasta olsun veya olmasın herkes maske takmalıdır.

O kadar çok kişi gördüm ki elleri eldivenli ama maskesi yok. Bir de o mavi eldivenler o kadar dikkat çekiyor ki. Oysa bu mikrop elden girmez, eller yolu ile başka yerlere taşınabilir. O sebeple ellerimizi yıkamadan yüzümüze, ağzımıza, burnumuza, gözümüze dokunmamamız gerekiyor. Bu mikrop eldivenli eller ile de taşınabilir. Eldiven hiç emici olmadığı bu sebeple daha zor kuruyacağı için daha kolay taşınabilir. Ne yapacağını bilmeden sadece eldiven takmak kimseyi korumaz. Aksine güven hissi verip tehlikeyi arttırabilir. Etrafa saçılan mikroplu damla varsa onu etrafa dağıtmadan elini yıkamak bu yolla bulaşmaları önleyecektir. Elini yıka sonra maskeni tak ve maskeni çıkartma.

Haftaya bundan sonra bizi ne bekliyor onu anlatmaya başlayacağım.